تیتر خبرها

انقلاب دوم

در تاريخ 13 آبان ماه 1358 و به دنبال پذيرش شاه از طرف آمريكا سفارت ايالات متحده آمريكا در تهران توسط دانشجويان عضو انجمن‌هاي اسلامي اشغال وتعدادي در حدود 65نفر از كاركنان سفارت بازداشت و 52 نفر از آنها به مدت 444 روز در گروگان دانشجويان مزبور قرار گرفتند . اين حادثه در تاريخ انقلاب اسلامي و همچنين در سياست خارجي جمهوري اسلامي اثري فوق‌العاده عميق بر جاي گذارد به طوري كه اكثر مسائل مربوط به روابط خارجي كشور تا آغاز حمله عراق به ايران را تحت الشعاع خود قرار داده و موضوع اوليه و اصلي نه تنها در سياست خارجي جمهوري اسلامي ايران بلكه همچنين مهمترين و عمده‌ترين مشغوليات ذهني دولتمردان كاخ سفيددر آمريكا قرار گرفت. آثار اين حادثه مهم هنوز بعد از گذشت نزديك به دو دهه از زمان اتفاق آن بر روابط دو كشور ايران و آمريكا سايه افكنده و زايل نشده است. عظمت واهميت اين حادثه از ديدگاه بنيانگذار كبير انقلاب اسلامي آن‌قدر زياد بود كه آن راانقلابي بزرگتر از انقلاب اول ناميده و در پروسه تحولات انقلابي مي‌توان بعد از انقلاب 22 بهمن 1357 آن را انقلاب دوم ناميد.

نگاهي به روند شكل گيري حادثه

در تاريخ اول آبان 1358 تعداد زيادي از مردم در جلوي سفارت آمريكا در تهران تظاهرات مي‌كنند و خشم خود را با فريادهايشان بر عليه آمريكا نشان مي‌دهند.

سه روز بعد تعدادي از دانشجويان كه ظاهرا در تظاهرات مذكور شركت داشتند در دانشكده اميركبير براي نشان دادن عكس‌العمل لازم در مقابل پذيرش شاه از طرف آمريكا دور هم جمع شده و تصميم مي‌گيرند كه تظاهراتي در روز 13 آبان كه مصادف با حمله ارتش به دانشگاه تهران در سال قبل و روز دانش‌آموز بود سازماندهي كنند و عليه شاه در مورد سرقت دارايي و ثروت كشور و زجر و شكنجه مخالفان سياسي‌اش دادخواهي مطرح نمايند. كتاب غائله چهاردهم اسفند وقايع را به اين ترتيب نگارش مي‌كند:

“ ساعت 10/30 صبح روز 13 آبان 1358 خيابان طالقاني وضع عادي خود را دارد … گروهي نزديك به 400 نفر درحالي كه خيابان را طي مي‌كنند به سوي سفارت آمريكا در حال حركتند هنگامي كه به مقابل آن مي‌رسند در يك لحظه از در و ديوار سفارت بالا مي‌پرند مردم هاج و واج به اين صحنه نگاه مي‌كنند و همه از خود مي‌پرسند چه شده است؟

خيابان بند مي‌آيد جوانها تند وتيز يكي پس از ديگري از گوشه وكنار سفارت به داخل مي‌روند . حال هر كدامشان روبندي به دست و عكس امام را به سينه دارند … سفارت به اشغال دانشجويان درآمد و اولين اطلاعيه رسمي آ‌نان با نام دانشجويان مسلمان پيرو خط امام ساعت يك بعدازظهر از راديو پخش شد . آنان در اولين اطلاعيه خود سفارت آمريكا را سفارت جاسوسي خواندند و اعلام كردند ما به پيروي از موضع قاطعانه امام در مقابل آمريكاي جهانخوار به منظور اعتراض به دسيسه‌هاي امپرياليستي و صهيونيستي سفارت جاسوسي آمريكا را در تهران به تصرف درآورديم تا اعتراض خويش را به گوش جهانيان برسانيم. پس از پخش اين اطلاعيه مردم از جريان حمله به سفارت آمريكا باخبر شدند و فورا براي پشتيباني از اقدام دانشجويان به مقابل سفارت آمريكا سرازير شدند و در حالي كه شعار مي‌دادند نه سازش نه تسليم نبرد با آمريكا، عمل دانشجويان را تائيد كردند…

روزنامه جمهوري اسلامي ارگان حزب جمهوري اسلامي در ابتداي اشغال ضمن حمايت كامل ازاين حركت آن را به اطلاع عموم رساند . حضرت امام خميني (ره ) نيز در اولين عكس‌العمل عنوان مي‌كنند: “ انقلابي بزرگتر از انقلاب اول پديد آمده است.”

از طرف ديگرحمايت گروه‌ها و اقشار مختلف مردم با اعلام آن از صدا و سيما و تجمع در اطراف سفارت آغاز مي‌گردد .

عباس عبدي يكي از دانشجويان پيرو خط امام در مورد اطلاع حضرت امام (ره) از طرح اشغال سفارت قبل از اشغال اظهار مي‌دارد كه : “ در ملاقات با آقاي خوئيني‌ها ( قبل از اشغال) خلاصه‌اي از طرح و آنچه كه تا آن موقع رخ داده بود ارائه شد كه ايشان هم بي‌درنگ تائيد خود را از موضوع اعلام نموده و موافقت كردند كه پس از تسخير لانه تلفني ايشان را مطلع كنيم تا در محل حاضر شوند. ايشان با درخواست دانشجويان در ضرورت استخراج نظر حضرت امام(ره) مخالفت كرده و اين امر را بي‌مورد تشخيص داده و معتقد بودند حضرت امام (ره) با اين عمل موافق هستند ولي اگر موضوع با ايشان مطرح گردد ممكن است علي‌رغم موافقت صلاح ندانند كه چنين عقيده‌اي را قبل از عمل ابراز كنند… بعدا روشن شد كه آقاي خوئيني‌ها هيچ گاه اين مسئله را خدمت امام عرض نكرده بودند‌.”

دولت موقت هم كه در آن زمان در راس كشور قرار داشت ابتدا اظهار تاسف مي‌كند ودر پاسخ به اظهار نگراني آمريكا از امنيت مالي و جاني كارمندان خود دكتر يزدي وزير امور خارجه وقت در يك مصاحبه مي‌گويد:

“ ما به عنوان دولت از وقوع چنين حادثه‌اي ابراز تاسف مي‌كنيم و نهايت كوشش خودمان را نيز به كار مي‌بريم تا اين مسئله به صورت رضايتبخش حل شود ولي در عين حال مسئوليت را مستقيما متوجه آمريكا مي‌دانيم..” يك روز پس از تسخير سفارت آمريكا نمايندگان دانشجويان مسلمان پيرو خط امام مستقر در سفارت در يك مصاحبه مطبوعاتي شركت نمودند. در ابتداي مصاحبه يكي از شركت كنندگان مي‌گويد:

“ ما به پيروي از سبك قيام مردممان يعني انقلابي ،‌توده‌اي ،‌غيرمسلحانه ، بدون اسلحه و پس از تظاهراتي در خيابان آيت الله طالقاني اين حمله را انجام داديم و پس از ورود به سفارت با مقاومت آمريكايي‌ها روبرو شديم و آنان تسليم نمي‌شدند و ما براي جلوگيري از خونريزي بي‌مورد سه ساعت از هرگونه اقدامي پرهيز نموديم و تنها به شعار دادن اكتفا كرديم و پس از اين مدت دوستان شروع به كندن پنجره‌هاي زيرزمين نمودند… پس از مدتي ما موفق به گروگان گرفتن يكي از اعضا شديم . او با گريه و زاري از بقيه تقاضاي تسليم نمود و آنان كه بيم جان وي را داشتند تسليم ما شدند .”

استعفاي دولت موقت

چند روز قبل از اشغال سفارت، نخست وزير دولت موقت در راس يك هيئت بلند پايه براي شركت در مراسم استقلال الجزاير راهي آن كشور شده بود . نامبرده درالجزاير با مشاور امنيت ملي كارتر يعني برژينسكي ملاقات مي‌كند . پخش اين خبر درحالي كه جنايات شاه و دستگاه حاكمه‌اش تحت حمايت كارتر هنوز فراموش نشده بودغير قابل توجيه بود .

“ ما از اول با مخالفت‌ها و مزاحمت‌هاي دشمنان روبرو شديم… اين مسئله كه چرا ملاقات با وزير مشاور رئيس جمهوري آمريكا در بوق و كرنا گذاشته نشده بود و يا به عرض و اجازه امام نرسيده اين ايراد به نظر خيلي بي‌جا است … يك چيز فقط عامل استعفاي ما بود آن هم مصلحت انديشي به مملكت و اجازه دادن به اينكه انقلاب و جمهوريت و مملكت پيش برود . چون ما در مرحله‌اي رسيده بوديم كه مي‌ديديم بن‌بست است و ديوار جلوي ماست و ما نمي‌توانيم جلو برويم وراه از هر طرف بسته است و استعفاي من به دنبال استعفاي مكرر و متوالي همكارانم بود .”

بنابراين دولت موقت در 14 آبان 1358 يك روز پس از اشغال سفارت استعفا مي‌دهند وحضرت امام(ره) نيز اين استعفا را پذيرفته پس از تعيين مجدد اعضاي شوراي انقلاب آنها را مامور اداره كشور مي‌كنند.

آثار وتبعات اشغال سفارت
الف- پيامدهاي سياسي
با تسخير سفارت آمريكا و استقبال عظيم مردم از حركت دانشجويان پيرو خط امام و به دنبال آن تائيد حضرت امام (ره) از اين اقدام دولت بازرگان در تاريخ 14 آبان ماه يك روز بعد از اشغال سفارت استعفا داده و بنا به فرمان حضرت امام (ره) شوراي انقلاب راسا اداره امور دولت را بر عهده گرفت و تا زمان انتخاب شهيد رجايي به نخست وزيري كشور داراي نخست وزير به عنوان يك شخصيت حقيقي نبود.

از طرف ديگر با اشغال سفارت و كنار رفتن كساني كه تلاش در تعديل وخنثي كردن شور انقلابي مردم داشتند مجددا صحنه انقلاب ايران به حالت اوليه برگشت و روند انقلاب حالتي ويژه به خود گرفت و بويژه با افشاي بسياري از اسناد درون سفارت توسط دانشجويان و افشاي رابطه نزديك ليبرال‌ها با عوامل سفارت موجب كاهش اعتبار و نهايتا حذف ايشان از صحنه سياست ايران گرديد. اثرات سياسي اين اشغال در روابط خارجي ايران كمتر از تاثير آن بر سياست داخلي كشور نبود. انقلاب علي‌رغم تلاشي كه دولت موقت براي ترميم روابط تخريب شده ميان ايران و آمريكا به عمل آورده بود مجددا به يك رويارويي مستقيم با آمريكا كشيده شد و علي‌رغم تلاش‌هايي كه آمريكايي‌ها براي مقابله و برخورد با اين مسئله كردند با شكست‌هايي پي‌درپي در ابعاد سياسي، نظامي و بين‌المللي روبرو شدند و ابرقدرتي مانند آمريكا كه داعيه قدرت فائقه را داشت آن چنان تحقير گرديد كه براي هيچ آمريكايي قابل تصور نبود و نهايتا هم موجب شكست كارتر در انتخابات بعدي رياست جمهوري گرديد .

ب- پيامدهاي اقتصادي
دولت آمريكا زماني كه از حل سريع بحران گروگان‌گيري مايوس شده و ملاحظه كرد كه رهبري انقلاب نيز اقدام دانشجويان را مورد تائيد قرار دادند،براي ضربه زدن و تحت فشار قرار دادن دولت فشارهاي اقتصادي خود را بر ايران وارد كرد به طوري كه در نهمين روز اشغال سفارت به دستور كارتر واردات نفت از ايران متوقف گرديد و دو روز بعد كليه دارايي‌هاي رسمي ايران در بانك‌هاي آمريكا را توقيف مي‌كند و اگر چه از طريق شوراي امنيت تلاش زيادي به عمل آورد كه نوعي تحريم بين‌‌المللي را بر ايران تحميل بنمايد ولي به علت مخالفت اتحاد جماهير شوروي به اين خواسته خود دست نيافت. زماني كه آمريكا بعداز اعزام ميانجي و واسطه‌هاي متعددي به ايران منجمله حبيب شطي دبيركل كنفرانس اسلامي، ياسر عرفات‌كورت ولدهايم دبيركل وقت سازمان ملل متحد و … مايوس گرديد نه تنها اقدام به قطع كليه روابط سياسي و ديپلماتيك با ايران نمود بلكه يك سري فشارهاي اقتصادي جديدي نيز به ايران وارد كرد .

ج- پيامد نظامي
آمريكا وقتي كه از اقدامات سياسي و اقتصادي نتيجه نگرفت به سراغ آخرين گزينه يعني ابزار نظامي رفت كه با شكست و رسوايي بزرگي در آن مواجه شد. اين اقدام كه معروف به عمليات دلتا بود داراي ابعاد گسترده و هزينه‌هاي بسياري براي دولت آمريكا بود كه با عنايت خداوند و امدادهاي غيبي كه خود آمريكايي‌ها نيز به هيچ وجه از آن سردرنمي‌آوردند با شكست مفتضحانه‌اي براي ايالات متحده به پايان رسيد.
نهايت امر اينكه دولت آمريكا با توجه به اقدامات متعددي كه براي مقابله با ايران و پس گرفتن گروگان‌ها صورت داده بود و همه آنها به بن‌بست رسيده بود كاملا در موضع ضعف قرار گرفت و سعي نمود تا از راه ديپلماتيك و مسالمت ‌آميز به حل اين مسئله بپردازد البته اين غائله با تصميم نهايي مجلس شوراي اسلامي بعد از 444 روز خاتمه يافت و گروگان‌ها در سلامت كامل به كشورشان بازگشتند اما برخورد انسان دوستانه دولت و ملت ايران در طول اين مدت با گروگان‌هاي آمريكايي كه در واقع جاسوسان مخفي ايالات متحده بودند و آزادسازي سياه پوستان و زنان به اسارت درآمده در همان بدو امر تسخير سفارت آمريكا از جمله مواردي بود كه توجه و تامل مردم جهان را برانگيخت.

منابع :

-1 غائله چهاردهم اسفند،‌ظهور و سقوط ضد انقلاب ،‌ چاپ اول،‌دادگستري جمهوري اسلامي ايران
-2 گروگان‌گيري در ايران و مذاكرات محرمانه در تهران ، پيرسالينجر ،ترجمه دكتر ثقه اسلامي 1362، انتشارات نوين
-3 سياست خارجي جمهوري اسلامي ايران (اصول وسايل) ، دكتر منوچهر محمدي ، نشر دادگستر،‌چاپ سوم 1384

منبع : رسالت / سيدمرتضي مفيدنژاد

درباره ی مدیریت

مطلب پیشنهادی

کارتر هنگام امضای بلوکه کردن اموال ایران

سه دهه تحریم علیه جمهوری اسلامی ایران

سه دهه تحریم علیه جمهوری اسلامی ایران داریوش ابوحمزه در اين نوشته به مروري اجمالي …

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *