مطالب تصادفی
Home / / 4)3)3) كودتاي حزب توده 1364 / تاریخچه حزب توده از تاسیس تا فروپاشی

تاریخچه حزب توده از تاسیس تا فروپاشی

كژ راهه

نويسنده: حجت الله كريمي

در طول سال هايي كه حزب توده به واسطه دستگيري و سختگيري هاي رژيم پهلوي عملافعاليت هاي محدود خود را در خارج از مرزهاي كشور انجام مي داد و كادر رهبري اين حزب در اروپا علي الخصوص اروپاي شرقي به سر مي بردند، اختلافات و كشمكش هاي فراواني در داخل حزب وجود داشت كه از مهمترين آنها اختلاف در بين اعضاء در خصوص پيروي از شوروي يا پيوستن به اردوگاه چين و تبعيت از شيوه «مائو» همچنين رخنه ساواك در بين كادر اصلي حزب توده بود.

طي سال هاي مذكور حزب توده اقدام قابل ملاحظه اي انجام نداد و عمده ترين بحث هاي درون گروهي حزب، پيرامون به دست گيري رهبري حزب شكل مي گرفت و رقابت شديدي بين رادمنش و اسكندري بر سر رهبري حزب وجود داشت. در اين ميان رادمنش به واسطه تبعيت از شوروي ها مورد حمايت مقامات شوروي بود و همين امر باعث شد رادمنش علي رغم انتقادات فراواني كه عليه او صورت مي گرفت و با وجود اشتباهات اساسي كه از وي سر زده بود (اعتماد به حسين يزدي و عباس شهرياري عوامل ساواك) همچنان مدت ها در مسند دبير كل حزب باقي بماند. تا اينكه سرانجام «ساواك زدگي» حزب به جايي رسيد كه كميته اي براي بررسي دخالت هاي ساواك در فعاليت هاي حزب تشكيل شد و پس از بررسي هاي انجام شده اين مسئله را تائيد كرد. نتيجه بررسي هاي كميته مذكور بر كناري رادمنش و جانشيني اسكندري در مقام دبير كل حزب توده بود.

بر كناري رادمنش به معناي پايان اختلافات كادر رهبري حزب در رقابت اعضا بر سر قدرت نبود بلكه با كنار رفتن رادمنش، اين بار جنگ قدرت بين اسكندري و كيانوري آغاز شد. كيانوري به شدت تحت حمايت سازمان اطلاعاتي شوروي بود. در كنار اين كشاكش قدرت، بحث هاي مهم ديگري نيز در ميان اعضاي اصلي حزب مطرح و تصميماتي اتخاذ شد. مهمترين مباحث مطروحه بحث درخصوص مسائل تئوريك و سياسي بود كه تحت تاثير اوج گيري فعاليت هاي انقلابي مردم به رهبري امام خميني و تعميق بحران سياسي و اجتماعي در ايران بود.

حزب توده كه با حركتي اصيل و اسلامي مواجه شده بود، مواضع جديد خود را در تير ماه سال1354 در «برنامه جديد حزب توده ايران» كه به تصويب پلنوم پانزدهم حزب رسيد اعلام كرد.

برنامه مذكور پس از تحليل وضع طبقات اجتماعي جامعه ايران در تعيين مرحله انقلاب ايران، آن را مرحله انقلاب ملي و دموكراتيك» اعلام مي كند. يعني انقلابي كه همه نيروهاي ضد سلطنت و ضد امپرياليست متحدا عمل مي كنند. اما پس از پيروزي، اين انقلاب به سوسياليسم منجر مي شود و در واقع انقلاب ملي و دموكراتيك مرحله ما قبل انقلاب دموكراتيك خلق محسوب مي شود.

بر اساس برنامه فوق رهبران حزب توده استراتژي خود را بر مبناي اتحاد با كليه نيروها در سرنگوني دشمن مشترك قرار دادند. آنها بر اين باور بودند كه در جريان فرايند انقلاب خواهند توانست مواضع خود را تحكيم نموده و در فرصت مناسب سياسي قدرت را از چنگ متحدان قبلي خود خارج سازند. در واقع حزب توده كه فاقد هر گونه پايگاه اجتماعي در جامعه ايران بود در صدد بود با اين ترفند از فرصت به دست آمده نهايت بهره را گرفته و در نهايت صاحب قدرت شود. اين مشي حزب مقارن با پيروزي انقلاب اسلامي و حتي در ماه هاي اول پس از پيروزي مورد استفاده حزب بود. در ادامه به تفصيل و چگونگي مواجهه حزب با انقلاب و به طور مشخص با نظام جمهوري اسلامي پرداخته مي شود.

نورالدين كيانوري شاخص ترين عضو ارشد حزب توده اعتقاد داشت حزب مي بايست شعار سرنگوني سلطنت و استقرار رژيم جمهوري را پذيرفته و از مبارزات اسلامي مردم حمايت كند و پس از پيروزي هم انقلاب را مسخ كرده از دل آن انقلابي كمونيستي در آورند. در پاييز1357 نيز كه مبارزات مردمي به رهبري امام خميني(ره) در شرف به ثمر نشستن بود، كيانوري به مسكو رفت و در جلسه اي با شركت واديم زاگلادين، معاون اول شعبه بين المللي حزب كمونيست شوروي و عده اي از سران حزب كمونيست حضور يافت. در اين جلسه شوروي ها به اين نتيجه رسيدند كه شاه سقوط مي كند و حركت اسلامي به رهبري امام به پيروزي مي رسد. آنها براي اينكه حزب توده بتواند در نظام برخاسته از انقلاب اسلامي، نقش فعالي در جهت مطامع شوروي در پيش گيرد وعده تحولاتي را به رهبري حزب دادند.

پيروزي انقلاب اسلامي در بهمن1357 براي حزب توده تحولي بزرگ محسوب مي شد. اين حزب ضمن آنكه طرح هايي براي به انحراف كشيدن انقلاب داشت و سردمداران آن در سر سوداي رسيدن به مقامات بالاي سياسي را داشتند، اولين نفع عيني و عملي كه شرايط جديد براي حزب توده به بار آورد نجات آنها از آوارگي بود. توده اي ها با پيروزي انقلاب اسلامي به تدريج وارد كشور شدند و مرحله اي تازه در فعاليت هاي حزب كه مي توان از آن به دوران انتقال ياد كرد در تاريخ اين حزب شكل گرفت.

توده اي ها در پي تمهيدات و تبليغات سياسي به تدريج وارد ايران مي شدند و فعاليت هاي خود را در كشور از سر مي گرفتند. دفتر علني حزب توده در فروردين1358 در خيابان16 آذر تهران گشوده شد و فعاليت هاي خود را شروع كرد. نورالدين كيانوري نيز با پاسپورت جعلي وارد كشور شد و به عنوان دبير كل حزب در دفتر تازه افتتاح شده حزب استقرار يافت. پلنوم هفدهم حزب نيز در دوران حاكميت جمهوري اسلامي كه بيانگر تلاش رهبري حزب توده براي ايجاد يك سازمان و مركزيت منسجم در شرايط نوين انقلابي كشور محسوب مي شد، برگزار و تغييرات و تحولات عمده اي را نيز در پي داشت.

اعضاي حزب توده كه مشي خود را مسخ انقلاب اسلامي قرار داده بودند به اقداماتي دست زدند كه با انجام برنامه هايي يك نوع كودتاي خزنده را در كشور ايجاد نمايند. آنها ابتدا تلاش داشتند تا شايد يك جناح متمايل به «شرق» را در حاكميت جمهوري اسلامي بيابند و آن را به پايگاه خود براي مسخ انقلاب اسلامي تبديل كنند. اما با شكست خوردن اين نقشه و عدم توانايي آنها در يافتن چنين پايگاهي، كوشيدند از طريق معدود عوامل نفوذي خود در رده هاي مختلف مشاغل دولتي و نظامي چنين جناحي را جعل كنند. البته اين تاكتيك نيز به معناي براندازي نظام بود و در مرحله بعدي به عنوان پلي براي استقرار يك رژيم ماركسيستي در ايران عمل مي نمود. اما پس از به نتيجه نرسيدن اين برنامه ها، طرح كودتاي چ‘ مد نظر قرار گرفت.

در خصوص كودتا بايد اشاره كرد كه كودتاگرايي در طول عمر حزب توده همواره مورد توجه تصميم گيران اين حزب بود. همان گونه كه اشاره شد در جريان كودتاي28 مرداد1332 سازمان نظامي حزب توده داراي برنامه اي مشخص براي اجراي يك كودتاي روسي بود كه با فراهم نشدن زمينه ها و شرايط به نتيجه نرسيد. پس از كودتاي28 مرداد نيز شوروي ها طرح كودتا را مورد توجه قرار داده و نورالدين كيانوري را مامور مطالعه اين طرح كردند. كيانوري پس از مطالعه و بررسي و ديدار با برخي از رهبران ملي اين موضوع را منتفي اعلام كرد. با پيروزي انقلاب اسلامي، همزمان با طرح «براندازي خزنده» طرح كودتا، آلترناتيو مدنظر بود تا در صورت ناكامي طرح «مسخ انقلاب» و براندازي خزنده به اجرا در آيد.

بر اساس تحليل ها و نظريات ماركسيستي يكي از مهمترين شرايط براندازي تحقق، «عامل ذهني» است. حزب توده نيز با استفاده از شرايط حاصل از انقلاب و فضاي باز سياسي جهت تحقق اين عامل و اجراي طرح براندازي تلاش كرد. آنها با ايجاد يك بخش علني و چندين بخش غير علني و زيرزميني همچنين ايجاد شعب و سازمان هاي عيان و نهان در راستاي طرح براندازي گام برداشتند و بر خلاف آنچه در سياست هاي علني خود اعلام مي كردند و منافقانه ادعا مي نمودند كه در ميان ارتش فعاليت نكرده و نظاميان را به عضويت نمي پذيرند، به فعاليتي جدي و در عين حال مخفي در ميان ارتش پرداخته و سازمان نظامي خود را براي اجراي طرح كودتا سرو سامان بخشيده تقويت مي كردند.

به هر حال حزب توده با استفاده از شرايط پس از انقلاب و با بهره گيري از تجارب حزبي و تشكيلاتي خود در ابعاد و زمينه هاي مختلف در جهت تضعيف و سپس در راستاي براندازي نظام جمهوري اسلامي تلاش مي كرد. جالب توجه اينكه كادر رهبري حزب با طراحي دقيق و طبق برنامه اي منظم و با حفظ ظاهر طرفداري از نظام و حركت در چارچوب قانون اساسي همه اقدامات براندازانه خود را به صورت زيرزميني و با شيوه اي خزنده پيش مي بردند و تدارك كودتا را مي ديدند. آنها حتي در بسياري از موارد و در موقعيت هاي مختلف موضع خود را در راستاي مواضع نظام نشان مي دادند.

نمونه هايي از اين رويكرد حزب توده در تظاهر به حمايت از خط امام و انقلاب، موضع گيري در قبال فعاليت هاي ضد انقلابي حزب دموكرات كردستان، مخالفت با دولت مهندس بازرگان، حمايت از اشغال لانه جاسوسي توسط دانشجويان پيرو خط امام، مخالفت با دولت بني صدر، ارائه برخي اطلاعات در خصوص فعاليت هاي گروه هاي ضد انقلاب مهمترين آن ارائه برخي اطلاعات در خصوص كودتاي نوژه بود و…

اين اقدامات ظاهري در حالي انجام مي گرفت كه اعضاي اصلي حزب در يك سو به صورت مخفيانه به جاسوسي براي بيگانه و خيانت به كشور از طريق ارائه اطلاعات سري به شوروي مشغول بودند و از سوي ديگر با فراهم آوري و تدارك اسلحه و مهمات و سازماندهي سازمان افسران مهياي اجراي طرح براندازي مي شدند. آنان در ظاهر از مواضع امام و انقلاب دفاع كرده اما در خفا به ايجاد بحران در حاكميت نظام اسلامي از راه هايي نظير ايجاد تفرقه در ميان مردم و مسئولين، متهم سازي شخصيت ها و نيروهاي انقلابي، اشاعه نارضايتي در جامعه و بسياري از فعاليت ها و اقدامات تخريبي ديگر مي پرداختند.

به هر تقدير پس از قريب به چهار سال فعاليت حزب توده پس از انقلاب اسلامي، صبر و مداراي مسئولين به اتمام رسيده بعد از وصول اطلاعات دقيق و مستند و شواهد عيني، مقامات مسئول در خصوص اجراي توطئه اي گسترده از سوي اين حزب براي براندازي نظام، تصميمي قاطع براي از ميان برداشتن كانون توطئه اتخاذ شد.

واقعيت اين است كه از همان طليعه انقلاب مسئولين نظام از ماهيت واقعي حزب توده آگاه بودند. رهبر انقلاب همواره نيروهاي انقلابي را به هوشياري بيشتر در رابطه با جريان هاي التقاطي و الحادي فرا مي خواندند. اما شرايط اوايل انقلاب ايجاد مي كرد تا بدانجا كه امكان مدارا وجود دارد با همه جريان هاي سياسي برخوردي منطقي اتخاذ گردد. اما توطئه ها و خيانت هاي حزب توده به حدي رسيد كه امكان صبر و مدارا از ميان رفت. به همين علت در ساعت4/30 دقيقه بامداد روز17 بهمن ماه1361 با دستگيري نورالدين كيانوري دبير اول كميته مركزي حزب و همسرش مريم فيروز، همچنين اعضاي هيئت سياسي كميته مركزي حزب توده، اولين مرحله عمليات براي برخورد قاطع با توطئه هاي حزب توده آغاز شد. همچنين در ساعات اوليه همان روز پاسداران انقلاب اسلامي تعداد قابل توجهي از مراكز پنهاني حزب را به تصرف درآورده و حدود چهل نفر از اعضاي بر جسته آن را دستگير كردند.

مرحله بعدي عمليات نيز با نام «عمليات حضرت اميرالمومنين(ع)» به اجرا در آمد و بر اساس اطلاعات به دست آمده از افراد دستگير شده در مرحله اول كه در تاريخ7 ارديبهشت1362 انجام شد، حدود170 نفر از كادرهاي حزبي و اعضاي سازمان هاي مخفي و نظامي و عوامل جاسوسي در تهران و بيش از500 نفر در شهرستان ها دستگير شدند. همچنين حدود80 دستگاه خانه مخفي حزب، سه انبار مهمات، صدها دستگاه اتومبيل، انواع وسايل چاپ وتكثير، آرشيوهاي محرمانه حزبي و قريب به9 ميليون تومان وجه نقد به دست آمد.

پس از دستگيري و بازجويي از متهمين كه منجر به اعترافات آشكار در صحنه تلويزيوني جمهوري اسلامي ايران گرديد، پرده از41 سال جنايت و خيانت و بر باددهي سرمايه هاي عظيم مادي و معنوي برداشته شد.

با اعترافات صريح و آشكار و بر اساس اسناد و مدارك متقن به دست آمده از خيانت ها و جنايت هاي حزب توده، دادستاني كل انقلاب اسلامي با صدور اعلاميه اي در تاريخ1362/2/15 رسما انحلال حزب توده را اعلام كرد.

بنابراين پرونده چهل و يكساله و ننگين حزب توده ايران رسما بسته شد هر چند بقاياي اين حزب شكست خورده جسته گريخته فعاليت هايي را در خارج از كشور ادامه دادند.

حجت الله كريمي

About مدیریت

One comment

  1. مطالعه شد خوب بود موفق باشید

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

*

شما می‌توانید از این دستورات HTML استفاده کنید: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <strike> <strong>