تیتر خبرها
خانه / بخش 2) لانه جاسوسی آمریکا در ایران / 2)6) طبس و حمله نظامی آمریکا / 2)6)5) مقالات پیرامون تسخیر لانه جاسوسی و حمله نظامی آمریکا در طبس / از خط مقدم تقابل با استکبار تا پیش‎گامی در تعامل با آمریکا. علاقه گروگانگیر به گروگان

از خط مقدم تقابل با استکبار تا پیش‎گامی در تعامل با آمریکا. علاقه گروگانگیر به گروگان

از خط مقدم تقابل تا پیش‎گامی در تعامل با استکبار. علاقه گروگانگیر به گروگان

مرتضی مهدوی‎راد

اگرچه یکی از شاخصه‎‎های اصلی جنبش دانشجویی، وجه استکبارستیزی و شعار «نه شرقی، نه غربی» آن بوده و این مهم در دو اقدام انقلابی دانشجویان (تسخیر لانه جاسوسی و انقلاب فرهنگی) به منصه ظهور رسیده است، اما با گذشت زمان و در پی تغییرات ارزشی که در خلال سال‎های سازندگی رخ داد، شاهد آن بودیم که جناح اصلی جنبش دانشجویی که خود را میراث‎دار 13 آبان و عامل اصلی آن می‎دانست، به‎تدریج از شعار‎های اصلی خود در این زمینه دست برداشت و پرچم استکبارستیزی را تشکل‎های دیگری برداشتند که به مرور بدنه عدالت‎خواه و آرمان‎گرای دانشجویان مسلمان را جذب کردند. در سال‎های پس از دوم خرداد، روح حاکم بر مراسم 13 آبان که همه ساله توسط دفتر تحکیم وحدت برگزار می‎شد، عوض شده و کار به‎جایی رسید که اقدام انقلابی پدیدآورندگان این حادثه تاریخی، در همین مراسم مورد نکوهش قرار گرفت.

در سال 68 و در اولین ماه‎‎های روی کار آمدن دولت سازندگی، نخستین اختلاف‎عقیده‎ها میان جنبش دانشجویی آن‎زمان – که عمدتا در دفتر تحکیم وحدت متجلی می‎شد – و دولت، در مراسم 13 آبان آغاز شد. پس از آن‎که رییس دولت توصیه‎‎های دانشجویان را در چیدمان کابینه خود نادیده گرفت و وزیران آموزش عالی و بهداشت را برخلاف نظر دانشجویان برگزید، دانشجویان عملا دانستند که دیگر زمانه همراهی و همیاری‎شان با دولت پایان‎یافته است، کوشیدند روحیه انقلابی خود را با رویه‎ای مستقل به نمایش گذارند و دولت و نهاد‎های دولتی را نادیده انگارند. در نتیجه در اولین سالگرد تسخیر لانه جاسوسی در دولت هاشمی، دانشجویان که خود را مالک و وارث آن حماسه می‎پنداشتند، انتظار داشتند که همچون سال‎های گذشته رهبری مراسم کماکان در دست آنان باشد. در حالی‎که دولت اعلام کرد که محوریت مراسم 13 آبان از این پس با «شورای هماهنگی تبلیغات» خواهد بود. بدین‎ترتیب، دولت هاشمی اولین ضربه خود را با سلب اختیار برگزاری مراسم 13 آبان از تحکیمی‎ها، به آنان وارد ساخت، امری که در سال‎های 69 و 70 هم ادامه یافت. ولی در سال 1370 برای اولین‎بار مراسم استکبار‎ستیزی به‎صورت جداگانه و در دو نوبت صبح و بعد از ظهر برگزار شد. امری که در سال 68 وعده داده شده و سال 69 انجام نشده بود، علاوه‎بر سال 70، در دو سال آینده هم ادامه یافت. سال 71 هم که برای اجرای مستقل مراسم 13 آبان به دفتر تحکیم مجوز داده نشد، انجمن‎‎های اسلامی مراسم ساده‎ای با سخنرانی محتشمی‎پور در مقابل سر در دانشگاه تهران برگزار کردند.

اما از اولین سال حضور اصلاح‎طلبان بر مسند قدرت و در شرایطی که در این مدت از بسیاری مواضع پیشین خود آشکارا عقب نشینی کرده بودند، 13 آبان رنگ و بوی دیگری یافت. البته انجمن‎های اسلامی دانشجویان به‎عنوان مدعیان اصلی واقعه تسخیر لانه جاسوسی، تا سال 76 و روز‎های آغازین اصلاحات هم، همچنان بر خواست خود مبنی بر برگزاری مراسم بزرگداشت 13 آبان به‎صورت مستقل از دولت و خودجوش، اصرار داشتند و قطعنامه راهپیمایی 13 آبان را (که در اجرای آن نقشی نداشتند) به زعم خود منتشر می‎کردند. در همان سال و در پاسخ به پیام سیدمحمد خاتمی به ملت آمریکا، دفتر تحکیم ضمن صدور بیانیه ای، نکاتی را به وی متذکر شدند که شامل دفاع از عملکرد دانشجویان خط امام در تسخیر لانه جاسوسی بود.

در همان شرایط، اتفافاتی خارج از ایران رخ داده بود که بر تحکیم وحدتی‎ها تأثیر عمیقی گذاشت. 13 آبان 76، عباس عبدی و ابراهیم اصغرزاده (دو تن از دانشجویان پیرو خط امام و فعال در تسخیر لانه جاسوسی) در برنامه‎ای به مناسبت اشغال سفارت آمریکا از باری روزن (مشاور مطبوعاتی لانه جاسوسی آمریکا و گروگان آمریکایی 13 آبان 58) برای حضور در اجتماعی در تهران دعوت کردند. گام بعدی، ملاقات عباس عبدی و باری روزن در روز جمعه، نهم مرداد ماه ۱۳۷۷ بود. این جلسه توسط اریک رولو، سهام‎دار نشریه لوموند و دیپلمات سابق فرانسوی (که گرایش‎‎های صهیونیستی دارد) در پاریس و در هتلی که متعلق به همسر رولو بود، برگزار شد. پس از آن لوموند نوشت: «آشتی گروگان و گروگان‎گیر، باید اصلاحات سیاسی ایران را باور کرد»! و این عبارتی بود که می‎توانست به وضوح نشان دهد که «اصلاحات» موردنظر «فعالان دوم خردادی» در ایران چیست. روزنامه آمریکایی نیویورک تایمز هم در این‎خصوص نوشت: «تغییری که در عبدی روی داده، همان تغییری است که در بسیاری از ایرانیان روی داد که پذیرفته‎اند انقلاب بی‎اعتبار شده است.»

اگرچه عبدی در یک جلسه مطبوعاتی با طرف آمریکایی از اقدام دانشجویان دفاعی اجمالی کرده و از عملکرد حکام وقت آمریکا انتقاد کرد اما رسانه‎‎های غربی این دیدار را «نوعی اعتراف به اشتباه» تلقی کرده و با تأکید به بخش‎‎هایی از صحبت عبدی که خواستار ایجاد فضایی جدید، فارغ از آن‎چه در گذشته رخ داده، شده بود، ایران را پشیمان و کرنش‎گر در برابر غرب ترسیم کردند. البته باید پذیرفت که اگر عبدی را مساوی با ایران در نظر می‎گرفتیم، شاید پر بی‎راه نگفته بودند. به‎عنوان نمونه رادیو کلن در این‎خصوص گفت: «عباس عبدی با دیداری که با باری روزن، یکی از گروگان‎‎های سفارت آمریکا، در پاریس داشت و با همکاری‎‎های دیگری که با آمریکایی‎ها به عمل می‎آورد، به جبران اقدامات خود در تسخیر سفارت آمریکا در تهران پرداخته است.»

پس از این ماجرا، باری روزن در 7 آبان 77 دعوت دو تن از دانشجویان سابق پیرو خط امام برای سفرش به تهران را علنی کرد: «در ملاقات سال گذشته وی با عباس عبدی (عضو شورای سردبیری روزنامه‎‎های سلام و صبح امروز در آن زمان) به خوبی با هم کنار آمده‎اند و این رویداد بسیار مهم است.»

در این شرایط؛ طبیعی بود که 13 آبان 77 از جنس سال‎های دیگر نباشد. در این سال ابراهیم اصغر‎زاده که از طراحان اصلی تسخیر سفارت آمریکا بود، در سخنرانی‎ای در مشهد صریحا از گذشته خود ابراز برائت کرده و اعلام کرد برای بهبود روابط میان ایران و آمریکا حاضر است به‎خاطر حضورش در جمع دانشجویان پیرو خط امام، از آمریکایی‎‎ها عذرخواهی کند. اصغرزاده حتی پا را فراتر گذاشت و با زیر سؤال بردن اقدام دانشجویان، مدعی شد: «دانشجویان برنامه‎ای برای گروگان‎گیری و یا اقامت طولانی در سفارت نداشتند اما حمایت امام خمینی ما را مجبور کرد که در سفارت بمانیم.» در 13 آبان همان سال، اصغرزاده در سخنرانی‎ای در جریان «راهپیمایی و تجمع دانشجویی_مردمی دفتر تحکیم» با عنوان «جهان عاری از انحصار» گفت: «برخورد ما با گروگان‎های آمریکایی… برخورد با دولت آمریکا بوده و الان هم می‎پذیریم که تمام گروگان‎های آمریکایی که در این‎جا اسیر بودند بیایند و مهمان ملت ما باشند…» در این برنامه شعار‎های متناقضی نیز سر داده شد، همچون: «آنان که بر خاتمی می‎خروشند، شریک آمریکا و دین فروشند.»

در همان سال، خاتمی در مصاحبه با کریستین امانپور از شبکه CNN، بحث کوتاه شدن دیوار بی‎اعتمادی بین ایران و آمریکا را برای اولین‎بار مطرح کرد. علاوه‎بر مصاحبه خاتمی، گفته‎‎های دو عضو سابق دفتر تحکیم و فاتحین لانه جاسوسی تأثیر عمیقی بر مواضع نسل جدید تحکیم گذاشت و آنان نیز به تبع این دو و همچنین خاتمی، مواضع جدیدی اتخاذ کردند. میثم سعیدی، مجید فراهانی و علی‎اکبر موسوی خوئینی، سه تن از اعضای شورای مرکزی تحکیم وحدت در مصاحبه‎ای در نهم آبان سال 77، تسخیر سفارت آمریکا در تهران را واکنش منطقی به دخالت‎‎های بی‎حد و حصر واشنگتن در امور ایران عنوان کردند، اما از دانشجویان و دانشگاهیان آمریکا هم خواستند که برای اصلاح افکار دولت‎مردان خود و به تبع آن فرو ریختن دیوار بی‎اعتمادی در روابط دو کشور تلاش کنند. مجید فراهانی در نهم آذر همان سال در مورد سفر جاسوس‎های آمریکایی به ایران گفت: «در مراسم 13 آبان گفته شد که گروگان‎های سابق می‎توانند در قالب شخصیت‎‎های حقیقی و خارج از گذشته دولتی خود به ایران سفر کنند.»

او در مصاحبه‎ای در تاریخ 15 دی 77 در پاسخ به این سؤال که چرا پرچم‎های آمریکا برخلاف سال‎های گذشته به آتش کشیده نشد، گفت: «به‎دلیل این‎که فضای جدید به‎وجود آمده پس از مصاحبه رییس‎جمهوری با شبکه CNN و طرح گفت‎وگوی تمدن‎ها که موجب سربلندی نظام ما در دنیا شده و باعث انفعال دشمنان حتی اپوزیسیون در خارج از کشور شده است و از آن‎جا که آتش‎زدن پرچم آمریکا ممکن است که نوعی توهین از طرف ملت آمریکا تلقی شود به‎جای آن، سمبل استکباری دولت آمریکا یعنی آدمک عموسام به آتش کشیده شد و ما این مسأله را عقب‎نشینی از مواضع خود تلقی می‎کنیم.»

به این ترتیب، به یک‎باره شیوه برگزاری مراسم فرق کرد و در 13 آبان 77 آتش‎زدن پرچم ممنوع شده و حرکت نمادینی که سال‎های سال، به‎عنوان یک حرکت ارزشی از طرف این دفتر انجام می‎شد، تعطیل شد. در سال بعد، یعنی در آبان 1378، این دفتر از شرکت در مراسم مردمی این روز خودداری کرد و ضمن برائت جستن از طرح شعار‎های افراطی و آتش‎زدن پرچم آمریکا که به گفته این دفتر، سبب افزایش بی‎اعتمادی بین ملت ایران و آمریکا می‎شود، به برگزاری یک مراسم جلوی سر دانشگاه تهران اکتفا کرد. در این تجمع، ابراهیم شیخ (دبیر تشکیلات وقت دفتر تحکیم از طیف سنتی) و هاشم آقاجری (از سازمان مجاهدین انقلاب اسلامی) سخنرانی کردند. هاشم آقاجری در این سخنرانی ضمن عدول از مواضع پیشین خود گفت: «اگر روزی شرایط بین‎المللی و منطقه‎ای مساعد گردد و منافع ملی اقتضا کند، می‎توان با آمریکا بنا به اصول بین‎الملل رابطه برقرار کرد و علنا استحاله 13 آبان و اهداف و هویت وجودی این روز را اعلام نمود.» چند روز پس از برگزاری این مراسم، BBC ضمن افراطی خواندن حرکت دانشجویان فاتح لانه جاسوسی، از دفتر تحکیم وحدت تقدیر کرد.

این روند انحرافی ادامه پیدا کرد و کار به‎جایی رسید که در سال‎های آتی، شعار مرگ بر آمریکا در همین مراسم، مورد تمسخر و استهزای دانشجویان قرار گرفت. فاطمه حقیقت جو عضو سابق شورای مرکزی تحکیم (74) در این برنامه و در واکنش به هو شدن شعار مرگ بر آمریکا گفت: «خنده جوان به شعار مرگ بر آمریکا، به معنای تمسخر گرفتن آن و یا ابراز علاقه‎مندی به برقراری رابطه با آمریکا نیست، بلکه نشانه اعتراض به تمارض و تناقض در رفتار برخی حاکمان جامعه است.»

در آبان سال 1380 بود که بهزاد نبوی، سخنران مراسم، صریحا از مذاکره و ایجاد رابطه با آمریکا سخن گفت. مراد ثقفی (سردبیر نشریه گفت‎وگو) هم در میزگردی تحت عنوان «جنبش دانشجویی و نظامی‎گری در دانشگاه» در دانشگاه علم و صنعت، تسخیر لانه جاسوسی را نظامی‎گری دانست و گفت: «نباید این تصور پیش بیاید که جنبش دانشجویی در ایران در این 20 سال اخیر، اصلا نظامی‎گری نداشته است، از همان ابتدا در انقلاب فرهنگی یک نوع نظامی‎گری رخ داد و بعد از آن هم تسخیر لانه جاسوسی از سوی دانشجویان پیرو خط امام و حمایت دولتی از آن حرکت، جنبش دانشجویی را به نظامی‎گری بیشتر سوق داد که بعد از آن تا پایان جنگ نیز ادامه پیدا کرد…»

البته برخی از دانشجویان سابق پیرو خط امام و فعالان وقت اصلاحات هم بودند که در مقابل این تغییر مواضع، همچنان از تسخیر لانه جاسوسی دفاع می‎کردند. معصومه ابتکار که مدتی پس از تسخیر، به‎عنوان مترجم به دانشجویان پیرو خط امام پیوست، تنها کسی بود که دست به انتشار خاطرات ۴۴۴ روز حضور دانشجویان در سفارت آمریکا زد و آن را به زبان انگلیسی در کشور کانادا منتشر کرد. کتاب «تسخیر در تهران» که با عنوان انگلیسی «Takeover In Tehran» توسط یک ناشر خصوصی کانادایی منتشر شد، اولین و تنها روایت مکتوبی است که از درون سفارت تسخیر شده آمریکا در تهران انتشار یافته‎ است؛ البته مقدمه ناشر کانادایی بر این کتاب، تماما علیه جمهوری اسلامی ایران و شخص امام خمینی (رحمت‎الله‎علیه) است.

در هر حال؛ از این‎جا بود که مراسم 13 آبان و روز استکبارستیزی، از اختیار دانشجویان خارج شد و در واقع آغازی بود بر مسیری که دولت سازندگی با سیاست حذف جریانات دانشجویی کلید زد. این روز‎ها پایانی بود بر انقلابی‎گری در تشکل دانشجویی دفتر تحکیم وحدت و افول تفکر استکبار‎ستیزی در آنان، بویژه آن‎که به قدرت رسیدن دولت اصلاحات در انتخابات ریاست‎جمهوری 76 با موجی از تجدیدنظر طلبی و استحاله فکری همراه بود و بالتبع دانشجویان مرتبط با این جناح را نیز تحت تأثیر خود قرار داد، تا جایی‎که آنان از تفکر اصیل خود دست برداشته و با مرجح دانستن تفکر ملی‎گرایی بر اسلام‎گرایی، 16 آذر را که از دید آنان نماد حرکت جریان ملی در مقابل استبداد شاهنشاهی بود، ملاک عمل و نظر خود قرار دادند. به همین دلیل بود که خلأ جریان اصیل و انقلابی در دانشگاه احساس شد و به‎تدریج دیگر تشکل‎های دانشجویی (غیر از دفتر تحکیم وحدت) پرچم‎دار این حرکت اصیل شدند.

درباره ی سید محمد هاشم پوریزدانپرست

دانشجویان مسلمان پیرو خط امام تسخیر لانه جاسوسی

مطلب پیشنهادی

خاطراتی از حاج احمد آقا درباره تسخیر لانه جاسوسی

خاطراتی از حاج احمد آقا درباره تسخیر لانه جاسوسی   دانشجویان مسلمان پیرو خط امام …

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *