تیتر خبرها
خانه / بخش 1) مطالب از مسئول سایت تسخیر / 1)2) مقالات مسئول سایت تسخیر / نگاهی به وضعیت اقتصادی – سیاسی ایران دوران بعد از جنگ جهانی دوّم

نگاهی به وضعیت اقتصادی – سیاسی ایران دوران بعد از جنگ جهانی دوّم

آغاز جنگ جهاني دوّم پاياني بر عزّت کاذب يک ديکتاتور خود خواه و خود پرست و منفعت جو بود که با قرباني کردن همه کس، حتّي ياران خود و بر باد دادن فرهنگ و تمدّن يک ملّت کهن سال و فداکار مي خواست مدرنيزاسيون ديکته شدة امپراطور استعمارگر انگليس و ياران انگلوفيل خود را در ايران پياده نمايد.

مدرنيزاسيوني که از يک قزاق بي سواد و فقير بزرگ ترين سرمايه دار و ملک دار  کشور را  به وجود آورد و فساد را هم زمان با کشورهاي همسايه (ترکية آتاتورکي و افغانستان امان الله خاني ) به درون جامعه اي که در يک نبرد چند دهه اي و بلکه چند قرني بارها پشت حريف را با نهضت هاي خود به خاک مذلت رسانده بود  نفوذ ميداد تا براي هميشه خيال آنان را راحت و تمام آثار مقاومت را براي هميشه محونمايد.

با شروع جنگ جهاني دوّم و عليرغم اعلام بي طرفي کشور توسط اين ديكتاتور، نيروهاي متّفقين از شمال و جنوب و غرب  وارد ايران شدند و عليرغم دستور استقامت و دفاع، ارتش مدرن رضا خاني که در دو دهة تسلط او بيشترين هزينه ها در بين وزارت خانه ها را به خود اختصاص داده بود، نتوانست مقاومتي از خود بروز دهد و به راحتي و در طي چند روز و بلكه چند ساعت تسليم گرديد و رضا خان با ذلّت و خواري، جهت حفظ خود که نه! بلکه براي حفظ سلطنت فرزندش رو به سفارت انگليس و فراماسون انگلوفيل مشهور محمّد علي فروغي آورد و آنان با ذلّت و خواري و گرفتن زهر چشم از او و فرزندش، نهايتاً پس از بررسي منافع خود فرزندش را جهت پادشاهي قبول ! و شخص  او را پس از دو دهه خدمت براي استراحت ابدي آخر عمر ! به جزيرة موريس تبعيد نمودند.

ماجراي رفتن رضا خان و آمدن محمد رضا آنچنان تأسّف برانگيز است که دل انسان به حال اين دو موجود زار، به درد مي آيد.

رضا خان از ايران مي رود آن هم علي رغم اينکه نخست وزير آلمانوفيل خود متين دفتري را کنار و علي منصور  انگلوفيل را به جاي او مي گذارد. ليکن  در شهريور 20 با توجّه به اينکه رضا خان مأموريت خود را انجام داده است و هر گونه مقاومتي را در كشور سرکوب و هر شخصيتي را که  در کشور مي توانست نيروي مؤثّري باشد را از سر راه برداشته بود و راه آهن و … را  جهت برنامه هاي آتي اربابان خود آمده کرده بود و لذا ديگر در دوران آغاز يک جنگ  همه جانبة جهاني نيازي به او نبود و خود او نيز بايد قرباني مي شد و کشوري که نقطة وحدت، حتّي در حدّ يک ديکتاتور ورشکسته، نيز نداشته باشد در اين دوران ضروري ترين امر  براي بقاي متّفقين در برابر دشمنان  خود بود.

محمّد علي فروغي با در خواست التماس گونة رضا خان (قبل از رفتن ) آماده پذيرش مجدّد مسئوليت وزيري گرديد.

فروغي که از غرب زدگان و فراماسون هاي به نام بود، اوّلين نخست وزير رضا خان بود و در دوران مبارزه عملي رضا خان با فرهنگ اسلامي (14-1312) مجدّد به نخست وزيري برگزيده شد و در لحظات دلهره و ياس رضاخان و روزهاي آخر سلطنت او و پس از اشغال ايران مجدّداً به نخست وزيري برگزيده شد تا بقاي سلطنت در خاندان او را تضمين و به عنوان نخست وزير اوّل محمّد رضا پهلويو به نمايندگي از سفارت انگليس در تهران، تاج را بر سر او گذارد و بدين ترتيب جوان 22 ساله اي که در دامان تاج الملوک (مادرش) و رضا خان (پدرش) وخانم ارفع(مربّي فرانسوي او که شوهر ايراني اش فوت کرده وبه عنوان مربّي فرزند رضا خان برگزيده شده بود) پرورش يافت و در ادامه براي تحصيل علم به سوئيس رفت و در سوئيس نزد  معلمين آنجا تحصيل کرد و در کنار دوستان جاسوس خود (پرون ) آمادة خدمت و ماموريت  براي وطن خود گرديد و ظاهراً به سلطنت رسيد و دوران حساس اشغال ايران با پادشاهي او به سر آمد و فجايع عظيمي براي ملّت و کشور ايران پديدار گشت.

با اشغال كشور توسط متّفقين وضعکشور بيشتر  به هم ريخت و فقر و فلاکت و قحطي و گراني و بيکاري گسترده اي را بدنبال آورد. در دوران چهار سالة اشغال کشور 24-1320 اوضاع اقتصادي کشور بسيار وخيم گرديد و معيشت عمومي تنزّل و قحطسالي، توده هاي مردم را به روز سياه نشاند. وضع پولي کشور در هم و تورّم شديد موجب رنج بيشتر عموم مردم را فراهم نمود.

در عالم سياست نيز نخست وزيران متعدّدي بر سر کار آمدند (9 نفر طي 4 سال ) و با سرعت افول کردند و دولت مستعجل بودند. آزادي نسبي بعد از سقوط يک ديکتاتور بر مملکت حاکم شد و احزاب متعدّدي بر سر کار آمدند و هر کدام مردم را به سوئي کشاندند و خواسته يا ناخواسته از تشکيل يک جبهة مردمي و متشکّل در پشت جبهة متّفقين جلو گرفتند.


دلائل وخامت اوضاع اقتصادي ايران :

اقتصاد نا سالم دوران رضا خاني

1)- تقليد از آتاتورک و ايجاد وگسترش صنايع سنگين و برنامه ريزي اقتصادي خارج از توان مالي

2)- نبود نيروي انساني ماهر

3)- متّکي شدن تجارت خارجي به آلمان و شوروي (و بريدگي اين ارتباط در دوران جنگ دوّم جهاني

4)- عدم توجّه به بخش کشاورزي

5) – رفتن به سمت اقتصاد پولي و سياست هاي پولي نا مناسب که اقتصاد کشور را متزلزل مي نمود بخصوص در سال هاي پاياني دوران رضا خاني.

وضعيّت اقتصاد ايران پس از اشغال كشور

1)- عدم وصول عوايد پيش بيني شده در بودجة 1320.

2)- بالارفتن عمومي قيمت ها ناشي از اشغال کشور و نداشتن برنامة صحيح تأمين ارزاق .

3)- بالا بردن حقوق کارمندان دولت، با توجّه به ترقّي قميت ها.

4)- کمبود مواد غذايي به دلائل زير :

الف : اشغال راه آهن و وسايل حمل و نقل توسط متّفقين

ب : احتکار ارزاق عمومي توسط سود جويان

ج: ناتواني دولت جهت جمع آوري محصولات کشاورزي

د: عدم توان انتقال محصولات از نقاطي كه فراواني بود، به نقاطي كه نياز شديد و كمبود اين مواد بود، به  دليل مصادرة وسائل حمل و نقل ايرانيان توسط متّفقين

5- نيازمتفقين به ريال براي خريد غلآت از بازار ايران که موجب تورّم شديد گرديد. حجم پول درخواستي و حجم تقاضاي مواد غذايي بسيار بالا بوده است.

6- حضور صد هزار نيروي متّفقين وصد هزارآوارة لهستاني آزاد شده از زندان شوروي در تهران

عليرغم اينكه موافقت شده بود که مواد غذايي متّفقين بايد از خارج تامين شود، آنان به بهانه هاي مختلف از جمله نبود کشتي و … محصولات خود را از داخل و با ارزان ترين قيمت تأمين مي نمودند و در نواحي شمالي هم روسيه علاوه بر جمع آوري محصول و تأمين ما يحتاج نيروهاي نظامي خود قسمتي را نيز به شوروي صادر مي کرد و اصولاً به دلائل سياسي متّفقين نمي خواستند مسئله قحطي و گرسنگي مردم حل گردد، تا مسئلة اشغال كشور از ذهن آنان فراموش گردد.

براي حل مسئله چند بار از مجلس قانون گذشت اما هيچ تاثيري در حلّ مسئله نداشت.

7- سياست  متّفقين نسبت به امور مالي ايران

مخارج، ماهيانه نيروهاي متّفقين در ايران عبارت بوده است از :

الف: انگليس                        000/000/300 ريال

ب: آمريکا                           000/000/400 ريال

ج: شوروي                             000/000/80 ريال

اينها جهت دستمزد 000/125 کارگر ايراني و هزينة نگهداري ارتش متّفقين بوده است.

قرار بود ارز خارجي و طلا به جاي ريال بدهند و يا کالا به ايران صادر کنند که عملاً هر دو را انجام ندادند. اصولاً به دليل جنگ امكان توليد و صادرات آن نيز وجود نداشت و صرفاً وعدة هاي پوچ به مسئولين ايراني تحويل داده شده بود :

1- کالا : صنايع آن ها مشغول کار نظامي بود و امكان توليد كالا و صادرات آن به ايران اصولاً وجود نداشت.

2- دادن طلا و ارز هم وضع اقتصادي آن ها در دوران جنگ را متزلزل مي نمود.

اوضاع سياسي کشور

در اين دوران نخست وزيران کشور با سرعت سقوط مي کردند و احزاب متعدّدي به وجود آمدند که بعضي از آنها احزاب دولتي بودند و چون خود دولت ها، دولت مستعجل بودند. مجلس چهاردهم در همين دوران اشغال، تشکيل شد و ليست مشهور 80 نفرة کساني که بايد به مجلس بروند، توسط سفارت انگليس به شاه جوانبخت! تحميل شد و دكتر محمّد مصدّق به عنوان فرد اوّل اين انتخابات از تهران، وارد مجلس شد.و آيت اللّه كاشاني كه از تهران عليرغم تمام اين تمهيدات رأي آورده بود، تحت فشار انگليس صلاحيت نامه اش مورد تأييد قرار نگرفت و رد صلاحيت شد.

در اين دوره در حالي که شوروي به دنبال گرفتن امتياز نفت شمال بود و آمريکا نيز به دنبال وارد شدن به اين قضيه بود، درمجلس سياست موازنه منفي مطرح و با گذشتن قانوني از مجلس دادن هر گونه امتياز جديد به هر دولتي ممنوع گرديد! و عليرغم پيشنهاد و در خواست عطف به ما سبق نمودن آن توسط تعدادي از نمايندگان، براي از اين به بعد تصويب شد و انگلستان كه در دورة استبداد رضاخاني با لطايف الحيل توانسته بود قرار داد دارسي را تجديد كند، خيالش راحت گرديد. مصدّق پيشتاز اين جريان بود.

در همين زمان بسياري از افرادي که جهت منافع انگليس خطر ساز بودند، تحت نظر جاسوس مشهور انگليس در دربار دستگير و به زندان و يا تبعيد فرستاده شدند که در اين ميان از آيت الله کاشاني که دست به فعاليت گسترده اي عليه متّفقين زده بود، مي توان نام برد.

اوضاع سياسي کشور پس از پايان دوران اشغال

متّفقين بعد از پايان جنگ دوّم و قبل از خروج خود، جهت حفظ منافع خود در کشور ايران هر کدام دست به اقداماتي زده بودند تا جاي پاي خود را محکم نمايند.

شوروي

اين كشور با تشکيل حزب وابستة توده، به دنبال گسترش نفوذ خود در ايران بود و در سال هاي اوّلية بعد از جنگ نيز با جريانات آذربايجان و پيشه وري اين کار را انجام دادکه با توجّه به قيام مردم در آذربايجان و مسائل ديگر نهايتاً مجبور شد از اين استان بيرون برود.

آمريکا

به دنبال جاي پا و دستگيره هايي مي گرديد و با توجّه به اين که سوابق استعماري از او در ايران بروز نکرده بود، تعداد زيادي از روشنفکران با خوش بيني در پي اين بودندکه او را جانشين انگليس نمايند و اين زمينة بسيارخوبي براي نفوذ اين ابر قدرت تازه نفس شده بود.

انگليس

با توجّه به نفوذ ديرينه اش در ايران، به دنبال گسترش و تداوم نفوذ گذشتة خود که با  بر پايي جنگ دوّم و خسارات عظيمي كه اين كشور دچار آن شد، در آن خلل وارد شده بود، مي گرديد و رقيب جديدش آمريکا که با توجّه به دوري از منطقة جنگ و عدم وارد شدن خسارت به امكانات و نيروهايش برندة اصلي جنگ محسوب مي شد، در حال گسترش نفوذ خود براي سلطه بر جهان بود.

اينجا

از سوي ديگر ملّت ايران ديکتاتوري و خفقان بيست سالة رضاخان و فقر و گرسنگي و تحقير دوران جنگ موجب بيداري و آگاهي ملّت ايران ملّت ايران شده بود و شرايط سياسي کشور حالت آتش زير خاکستر داشت و آتش ضديت با استعمارگران و وابستگان آنان در حال مشتعل شدن بود.

مطرح شدن موضوع نفت و غارت آن توسط انگليس، در حالي كه ملّت ايران در فقر و فلاکت دست و پا مي زد، به عنوان سلاحي که بايد جهت رفع مشکلات ملّت ايران و استفاده از آن به عنوان وسيله اي جهت بيداري و قيام مردم ايران استفاده نمود، در دستور کار رهبران و بعضي روشنفکران دلسوز قرار گرفت.

دربار و وابستگان انگليس با به روي كار آوردن بعض وابستگان خود، به دنبال خلع سلاح ملّت ايران بر آمدند تا با تصويب يک قرار داد جديد البتّه با شرايطي بهتر از قبلزمينة اعتراضات مردمي را خنثي نمايند.

در سال 1327 با بوجود آمدن قضية ترور شاه در دانشگاه تهران بهترين بهانه بدست آمد و قبل از هر کس آيت الله کاشاني که منادي و زبان گوياي مردم ايران در اين جريان بود، به لبنان تبعيد گرديد.

در جريان مجلس شانزدهمو به دنبال تقلّب در اين انتخابات كه منجر به ترور هژير و ابطال انتخابات و بر پايي انتخابات جديد گرديد با ابتکار بسيار زيبايي که به کار برده شد آيت الله کاشاني بعنوان کانديد مردم تهران انتخاب و پس از كسب آراء و با بدست آوردن مصونيت نمايندگي كه در قانون اساسي مشروطه بسيار گسترده و نامحدود بود، به ايران بازگشت و رهبري مردمي مبارزة ملّي شدن نفت را به عهده گرفت.

انگليس براي سرکوب جريان مبارزة ملّي شدن نفت يکي از وابستگان خود (رزم آرا) را به نخست وزيري رساند و او به دنبال بستن قرار دادي با انگليس جهت خنثي نمودن ملّي شدن صنعت نفت بود.

فدائيان اسلام با ترور اين مهرة دست نشانده و نظامي بي وطن موجب شدند تا وابستگان انگليس آنچنان به وحشت بيفتند که درست در فرداي روز ترور رزم آ لايحة ملّي شدن نفت كه به مدّت چند ماه  توسط كميسيون نفت  به رياست دكتر مصدق تهيّه شده بود و از ترس رزم آرا و نمايندگان طرفدار او به مجلس آورده نمي شدبه مجلس ارائه گردد وطي دو هفته تمام مراحل تصويب آن در مجلسين شوراي ملّي و مجلس سنا طي شده و در روز 29 اسفند  1329 با اكثريت قريب به اتّفاق آراء به تصويب برسد.

بزرگي به او و در نتيجه به نهضتي که در قحط الرجال آن سالها بر دوش او قرار گرفته بود وارد ساخت.

نگاهي به اوضاع اقتصادي و اجتماعي بعد از پايان جنگ دوّم درايران

1-    جمعيت : جمعيت ايران درسال 1320 (شروع جنگ ) در حدود 7/14 ميليون نفر بوده است که در پايان آن به 9/15 و در سال 1330 به 18 ميليون نفر رسيده است:

سال جمعيت شهري روستايي
1320 7/14 3/3 4/11
1325 9/15 1/4 8/11
1330 18 1/5 9/12

(اقتصاد ايران – جان بارير )

2- توليد ناخالص ملّي

طبق برآوردهايي که به عمل آمده است براي سال هاي 26 و 28 به صورت زير بوده است:

1326 48 ميليارد ريال
1328 42 ميليارد ريال

(اقتصاد ايران – جان بارير )

–         سرانه در حدود 85 دلار

3-    شاخص هزينة زندگي (100- 1315 ) و حجم پول منتشره

سال شاخص (درصد ) حجم پول (ميلياردريال)
1320 206 1800
1321 331 2692
1322 647 5503
1323 619 7762
1324 624 7550
1325 601 7800
1326 660 7800
1327 711 6672
1328 618 6273
1329 584 7265
1330 623 7800

اطلاعات اقتصادي و سياسي  شماره هاي  56 و 55 و54 و53

با شروع جنگ جهاني دوّم شاخص هزينة زندگي همگام با افزايش اجباري حجم پول، افزايش يافته است فشارهاي شديد ي را بر دوش ملّت ايران وارد نموده است. براي رفع مشکل گراني که ناشي از خريدهاي متّفقين و بسته بودن بازارها وارداتي و نيز راهها بود، در سال 1324 براي واردات اقلام ضروري شروع به فروش ارز گرديد و در 1328 با کاهش ارزش دلار ارز از 128ريال به  4/89 ريال و کاهش حق گمرکي کالاهاي وارده از انگليس، واردات تشويق شد به صورتي كه در سال هاي 1327 و 1328 به رکود صنايع داخلي منجر گرديد، زيرا رقابت ايجاد شده پس از جنگ که با واردات کالا آغاز شد تا اين سال ها ادامه داشت به صورتي که اکثر کارخانجات خصوصي و دولتي در معرض تعطيل قرار گرفتند و کشمکشهاي اجتماعي و اعتصابات زمينة تعطيلي شدن بعضي از آن ها را فراهم آورد.

4- در دهة 1320 اوّلين بار فکر کنترل فعاليت هاي اعتباري بانک ها از راه لزوم نگهداري ذخيرة قانوني،  در سال 1325 به مورد اجرا گذاشته شد و مقدار آن 15% سپرده هاي ديداري و 6% سپرده هاي ثابت تعيين شد.

درسال 1327  اين نرخ بيشتر شد و بانک هاي خارجي مکلّف شدند 55% سپرده هاي خود را نزد بانک ملّي توديع کنند و تشکيل شعب جديد بدون اجازة اين بانك ممنوع گرديد و سپردن ارز معادل سرماية بانک ملّي و اخذ ريال اجباري شد و اين امر موجب مشكل شدن فعّاليّت بانك هاي خارجي و سهولت تأسيس بانك هاي ايراني شد و اوّلين بانک ايراني در 1328 با سرمايه 100 ميليون ريال تاسيس گرديد و اين امر موجب شد  درسال هاي 1331 و 1330 يعني در دوران نهضت ملّي شدن نفت،  هفت بانک خصوصي و دولتي درايران تاسيس گردد و در بهمن 1330 يعني ده ماه پس از ملّي شدن صنعت نفت و شش ماه پس از خلع يد از شركت نفت انگليس و اخراج آنان از ايران، بانک انگليس همة شعب خود را در ايران ببندد و در 1331 نيز شعبه مرکزي خود را تعطيل نمايد.

5- تجارت خارجي

تجارت خارجي ايران طي سال هاي جنگ و بعد از آن به شدّت افزايش يافته است. بر اساس جدول زير مقدار واردات در سال 1321 تا 1325 از جهت مقداري کاهش، لکن از جهت ارزش، افزايش يافته است که اين امر نشانگر رشد سريع قيمت آنها مي باشد.

مقدار واردات در سال 1325 معادل سال مقدار واردات سال 1320 مي شود، لکن از جهت ارزش به پنج برابر آن مي رسد.

ازسال هاي بعد از جنگ همراه با افزايش مقداري واردات، ارزش آن نيز در حال افزايش مي باشد.

صادرات ايران طي مدّت 1320 تا 1332 از جهت مقداري  دو و نيم برابر و از جهت ارزشي نه برابر شده است.

طي اين سال ها تنها در سال هاي 28- 1326 صادرات ايران کاهش يافته است که دليل آن تحريم خريد کالاهاي ايران توسط شوروي بوده است و در سال 1327 نيز سرما ي شديد، محصولات صادراتي ايران راکاهش داد.

در سال 1330 قرار داد مجدّدي بين ايران و شوروي بسته شد که موجب توسعة مجدّد صادرات ايران از اين سال به بعد شد.

موازنة تجاري ايران طي دهة 1320 کلاً دچار کسري بوده است و تنها در سال هاي 1320 و 1332 و1331 داراي موازنة مثبت شده است.

بيشترين کسري تجاري درسال 1328 در طيّ اين دوره به مبلغ 5 ميليارد ريال وجود داشته است. اين کسري موازنه شديد از راه هزينه نمودن موجودي طلا به ارزش 226 ميليون ريال که دولت ايران طي دوران جنگ بابت استفادة متفقين از راه آهن و امكانات ديگر به دست آورده بود و يا افزايش بدهي هاي کوتاه مدّت به ارزش 1125 ميليون ريال و يا تقليل دارايي هاي کوتاه مدّت خود به ارزش1800 ميليون ريال، تامين شده است.

پس از جنگ بازار ايران بر روي کالاهاي وارداتي گشوده شد و کمبودهاي دوران جنگ بازار مناسبي براي توليدکنندگان خارجي بوجود آورد. برنامة اوّل با 21 ميلياردريال هزينه كرد در تمام بخش هاي اقتصادي، اين موضوع را تشديد نمود.

واردات وسائل نقليه، فلزات و محصولات فلزي و ماشين آلات و مواد اوّلية صنعتي مرتّباً در حال افزايش بود و سهم نسبي آن از 28% در سال 1325 به 4/34%  در سال 1328و 1/41% در سال 1333 رسيده است.

کالاهاي مصرفي مانند شکر، چاي، پارچه، مانند سال هاي قبل از جنگ، بخش عمده اي از کل واردات کشور را تشکيل مي دهد. اگر چه بر اثر اختلاف با شوروي در سال 1327 از 45% سال هاي قبل به 17% کاهش يافت.

صادرات کشور نيز بيشتر همان کالاهاي صادراتي قبل، مانند قالي و پنبه و خشکبار و شير و برنج و پوست بوده است و البتّه در بعد از جنگ اهميت بيشتري يافته است. در بين کالاهاي صادراتي، پنبه در درجة اوّل قرار داشته است و در صد صادرات فرش تغيير چنداني ننموده است و در سال هاي پاياني نيز يه شدّت کاهش يافته است.

در هر صورت بر اثر جو رواني دوران جنگ، پس از جنگ سياست افزايش واردات در پيش گرفته شد و طي سال هاي 29- 1326  :

– حجم واردات از 262 هزار تن به 503 هزار تن رسيد.

– ارزش واردات از 4705 ميليون ريال به 6242 ميليون ريال رسيد.

از جهت دلاري طي 4 سال فوق:

واردات             686 ميليون دلار

صادرات           292 ميليون دلار

کسري              394 ميليون دلار

که تقريباً حدود400 ميليون دلار از ذخاير ارزي کشور را صرف آن شد و مشکلات زيادي براي صنايع از جهت رقابت با توليد کنندگان خارجي ايجاد گرديد.

متأسّفانه برنامه ريزي در ايران به مدّت چهار سال بعد از جنگ طول كشيد و در اين مدّت دو سوّم از ذخاير ارزي به دست آمده در دوران جنگ، صرف سياست واردات شده بودو در اين زمان به دليل هزينه كرد عجولانة اين ذخاير براي واردات كالاهاي مصرفي، ديگر  امکان ارزي اجراي برنامه وجود نداشت. در سالهاي 1325 تا 1332 عمّال شرکت نفت انگليس و وابستگان دربار و فئودال ها در مجلس با تصويب نکردن بودجة دولت ها و محدود کردن آزادي سياست گذاري و برنامه ريزي، عملاً مملکت را به سوي ورشکستگي و سقوط کشاندند.

6- اعتبارات وزارتخانه ها تا پيش از برنامة اوّل

اعتبارات جاري به شدت افزايش يافت لکن با توجّه به تورّم موجود هزينه هاي واقعي به مقدار قابل ملاحظه اي کاهش يافت.

جدول زير تا حدودي وضعيت اعتبارات در اين سال ها را نشان مي دهد. اگر چه به دليل انتشار و گزارش عملکرد تنها بر اساس اعداد بودجه (يعني فقط پيش بيني سال بعد)

اعتبارات چهار وزارتخانه مهمّ در بودجة عمومي 1327-1320  (ميليون ريال )

وزارتخانه 1320 1321 1322 1323 1324 1325 1326 1327
جنگ 593 700 1000 1117 1096 1545 1479 1651
صنايع و معادن بازرگاني 996 4330 25 26 26 39 42 41
راه 1092 263 143 218 179 231 429 117
فرهنگ 195 177 252 306 380 508 566 675
کشاورزي 122 100 171 186 176 180 193 74
کل وزارتخانه ها 4147 3038 3198 4419 4312 5995 8021 5839

با توجّه به نکته اي که در فوق اشاره شد و کاهش اعتبارات واقعي، اعتبارات جاري صنايع و معادن و بازرگاني و راه و کشاورزي کاهش نيز داشته است و تنها اعتبارات جاري دو وزارتخانه، عليرغم اينكه اعتبارات كل چندان افزايش نيافته است، در سال 1327به شدّت نسبت به سال 1320  افزايش يافته است و اين دو وزارتخانه عبارتند از : وزارت جنگ که حدود 5/2 برابر و وزارت فرهنگ كه 5/3 برابر شده است .

7- با توجّه به اينکه در اين دوران آمريکا هم زمان با جنگ در کنار متّفقين جهت آيندة حضور خود در ايران برنامه ريزي مي نموده و براي سلطة خود در آينده  زمينه را فراهم مي ساخته است، به دادن وام و کمک هاي نظامي و اقتصادي به ايران پرداخته است:

کلّ کمک ها                   در سال 1325                         26   ميليون ريال

کلّ کمک ها                  درسال 1328                         33   ميليون ريال

کلّ کمک هاي نظامي        در سال 1328                        17   ميليون ريال

كلّ وام و کمک اقتصادي     درسال 1328                         17   ميليون ريال

8-

سال واردات ماشين آلات كل صنايع غير از نساجي

تن/ متريك

واردات ماشين آلات كل صنايع،

غير از نساجي ميليون ريال

واردات ماشين آلات صنايع با نساجي

تن/ متريک

واردات ماشين آلات صنايع با

نساجي ميليون ريال

1320 1721 20976 1755 21601
1321 219 3290 771 7015
1322 3/58 1551 87 2310
1323 168 292/7 171 456/7
1324 264 753/10 273 301/1
1325 2141 519/45 2150 87./46
1326 1448 230/56 1695 261/64
1327 1513 023/64 1681 566/73
1328 3678 177/158 5812 276/245
1329 6293 270/244 8602 614/332
1330 7459 986/285 9158 576/372

همان طور که ملاحظه مي شود واردات ماشين آلات سرمايه اي به کشور طي سال هاي جنگ به شدّت کاهش يافته ولي بعد از پايان جنگ مجدّداً شروع به افزايش نموده است و در سال هاي پاياني دهه که برنامه ريزي آغاز شده است، واردات ماشين آلات در کلية صنايع به شدّت افزايش يافته است و در سال 1330 در حدود 4-3 برابر شده است.

9 – سرمايه گذاري در زمينة راه آهن :

در سال هاي آخر دوران حاكميّت رضا خان رقم سرمايه گذاري به شدّت افزايش يافت و در سال 1317 راه آهن (جنوب – شمال ) افتتاح شد.

لکن پس از افتتاح راه آهن و بخصوص در دوران جنگ اين سرمايه گذاري به شدّت کاهش يافت و به چيزي در حد صفر رسيد.

در سال هاي پس از جنگ مجدّدا به توسعه راه آهن توجّه گرديد، اگر چه نسبت به قبل از جنگ بسيار ناچيز است.

هزينة ساليانه جهت راه آهن (ميليون ريال جاري ) و (تن)

سال تن ميليون ريال
1317 12013 7/50
1318 7996 2/17
1319 1021 3/5
1320 640 9/1
1321 358 6/5
1322 9/12 1/0
1323 161 9/0
1324 256 9/4
1325 831 8/9
1326 566 4/3
1327 1840 4/14
1328 1219 9
1329 1062 25
1330 548 20
1331 32 6/3
1332 3200 6/217

با پايان جنگ و نيزبا شروع برنامه ريزي در سال 1327 توجّة ويژه اي مجدّداً به تعمير و نگهداري و توسعة راه آهن گرديد، اگر چه با توجّه به کاهش ارزش ريال حدّاقل در اين دهه، با توجّه به هزينه هاي جاري كه جهت اين امر شده است با محاسبة هزينه هاي واقعي، توجهي که قبل از جنگ به راه آهن شده است ملاحظه نمي گردد.

9- برنامة هفت سالة اوّل

اين برنامه که اعتباراتش در کلّ 21 ميليارد ريال بود، به دليل هم زماني با نهضت ملّي شدن نفت و محاصرة اقتصادي ايران به طور کامل به اجرا درنيامد.

ميزان اعتبارات اين برنامه، به صورت زير در بخش هاي مختلف تقسيم شده بود:

ميزان اعتبارات برنامة اوّل   1334 – 1327

ميليون ريال (سهم درصد )
کشاورزي 5200 7/24
ارتباطات شامل راه و

راه آهن و بنادر و فرودگاه

5000 8/23
صنايع و معادن 3000 3/14
تاسيس شرکت اکتشاف نفت 1000 8/4
پست و تلگراف 800 8/3
امور اجتماعي و شهري 6000 5/28
جمع 000/21 100

محل تأمين اعتبارات بصورت زير بوده است :

1- در آمد نفت                                 7800     ميليون ريال

2- وام از بانک ملّي طي 7 سال              4500      ميليون ريال

3- وام از بانک جهاني                         6700      ميليون ريال    (32% کلّ اعتبارات )

4- وام از مؤسّسات خصوصي ايران          1000      ميليون ريال

5 – از محل فروش دارائي هاي دولت       1000      ميليون ريال

پايان

منابع و مأخذ هايي که به آن رجوع شده است:

1- اقتصاد ايران       ج. بارير

2- از سيد ضياء تا بازرگان   ناصر نجمي

3- ظهور و سقوط سلطنت پهلوي      خاطرات ارتشبد سابق حسين فر دوست

4- سقوط شاه        فريدون هويدا

5- مصدق، نفت، ناسيوناليسم ايراني      جيمز بيل ويليام راجرلويس

کاوه بيات و عبدالرضا هوشنگ مهدوي

6- نگاهي به تاريخ انقلاب اسلامي 1920 عراق    محمد صادقي تهراني

7

8- تاريخ معاصر ايران ( جلد 2)   پيتر آوري  محمّد رفيعي مهر

9- فراموشخانه و فراماسونري در ايران      جلد 3 اسماعيل رائين

10- اقتصاد سياسي ايران    دکتر محمد علي کاتوزيان  محمّد رضا نفيسي – كامبيز عزيزي)

11 – مجلة پيام انقلاب شمارة 28   اسفند 59

12- نفت، قدرت و اصول    مصطفي علم،   غلامحسين صالحيار

13- مجلات بانک ملّي دهة 20

14- اطّلاعات اقتصادي سياسي شمارة   56- 53

15- اقتصاد ايران      دکتر ابراهيم رزاقي

16- تاريخچة سياسي سي ساله بانک ملّي    انتشارات بانک ملّي

17- اهميت استراتژيکي ايران در جنگ جهاني دوّم   همايون الهي (ترجمه از متن آلماني )

18- بانک مرکزي و تجربيات پولي ايران       هوشنگ شجري

19- تاريخ سياسي معاصر( جلد اوّل )   جلال الدّين مدني

20- سالهاي ملّي شدن صنعت نفت      حسين مکّي

– خاطرات دوست صميمي كودكي و بزرگ سالي محمد رضا پهلوي، ارتشبد فردوست بسيار جالب و وضعيت روحي و رواني هر دو را به خوبي نشان مي دهد. به کتاب ظهور و سقوط  سلطنت پهلوي – خاطرات ارتشبد سابق حسين فردوست مراجعه شود.

– جاسوس بسيار کار کشته اانتليجنت سرويس انگليس كه سوئيسي الاصل بود و در سوئيس به عنوان نظافتچي مدرسه، زمينة.رفاقت با شاه را ريخت و در ايران در سالهاي بعد بعنوان…………………………………….

– به نمايندگي از جانب سفارت انگليس و از جانب جاسوس اول آنها (ترات ) و تمام وابستگان آنان در ايران.

– دستمزد کارگران ايراني 4 سنت در روز (5/1ريال) و 50 بار کمتراز حداقل تعيين شدة قانوني بود و با همدستي آمريكا و انگليس آنچنان قوانيني گذشت كه كسي جرأت كوچكترين حركتي را نداشت. مثلاً كسي كه از جايي اخراج مي شد هيچ جاي ديگري او را استخدام نمي كرد.

– در اين تاريخ آمريکا قرار دادهايي با شرايط بهتر از انگليس با بعض کشور هاي همسايه ايران منعقد نموده بود.

– شکست نهضت ملّي شدن نفت قشر روشنفکران ملّي گرا را که با توجّه به رونق تفکّرات ناسيوناليستي در جهان سوّم در آن دوره اين نهضت دل خويش نموده بودند سر خورده نمود. بصورتي که جريان فرار مغزها پس از اين تاريخ به شدّت رواج و رشد يافته است.

– بانك مركزي در ايران در سال 1339 تأسيس شد و قبل از آن بانك ملّي وظايف يك بانك مركزي را نيز بازي مي نمود.

– مجموع ذخاير ارزي دوران جنگ 650 ميليون دلار بوده است. در دوران اشغال ايران دولت انگليس با در اختيار گذاشتن معادل  اين مبلغ لير انگليس كه آن زمان ارز مسلط بود از دولت ايران ريال دريافت نمود و جالب توجه اين بود كه دولت ايران تا پايان جنگ حق خريد با اين ليرها را نداشت!

درباره ی مدیریت

مطلب پیشنهادی

شهید دکتر مصطفی چمران قهرمان بزرگ نجات کردستان و مردم مظلوم آن از دست مزدوران آمریکا و صهیویسم

کردستان، گروهکهای ضد انقلاب و پیام تاریخی امام در مرداد پنجاه و هشت – قسمت دوم – سید محمد هاشم پوریزدانپرست

کردستان، گروهکهای ضد انقلاب و  پیام تاریخی امام  در مرداد پنجاه و هشت – قسمت …

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *